windsor

Rynek finansowy (financial markets) jest miejscem, na którym dokonuje się obrotu instrumentami finansowymi. W gospodarce rynkowej zajmuje trzecie miejsce obok rynku dóbr i usług oraz rynku pracy.


Instrumenty finansowe dostępne na rynku możemy podzielić na:

  • Instrumenty transferu kapitału służące do udostępnienia kapitału osobom zgłaszającym na niego zapotrzebowanie przez podmioty dysponujące nadwyżką kapitału.
  • Instrumenty transferu ryzyka pozwalające na przekazanie ryzyka drugiej stronie w zamian za odpowiednią prowizję. Dobrym przykładem jest opcja, dzięki której możemy zabezpieczyć się przed ryzykiem kursowym, stopy procentowej itd. Ceną za zabezpieczenie przed ryzykiem jest premia opcyjna.

Możemy wyróżnić kilka segmentów rynku finansowego, choć nie jest to podział ścisły, gdyż instrumenty jednego rynku mogą być w jakimś stopniu oferowane na innych. Niemniej jednak możemy wyróżnić:

Rynek pieniężny (money market) jest rynkiem, na którym dokonuje się obrotu papierami wartościowymi o zapadalności do 52 tygodni. Celem rynku jest dostarczenie płynności dla banków, instytucji finansowych, dużych firm oraz państw.

Rynek kapitałowy (capital market) jest miejscem obrotu papierami dłużnymi emitowanymi na okres co najmniej roku oraz udziałowymi, czyli instrumentami transferu kapitału.

Rynek walutowy (foreign exchange market) jest to miejsce, gdzie odbywa się wymiana waluty jednego kraju na walutę innego kraju.

Rynek instrumentów pochodnych (derivatives market) może służyć do transferu ryzyka, w przeciwieństwie do rynku kapitałowego, którego głównym zadaniem jest transfer kapitału. Wartość instrumentów pochodnych zależy od instrumentu bazowego, akcji, obligacji, par walutowych, towarów etc. Najbardziej popularne instrumenty pochodne to kontrakty futures, forward, opcje, a ostatnio również kontrakty CFD służące głównie do spekulacji.

Rynek kapitałowy i jego podstawowa funkcja

Rynek kapitałowy, tak jak już wcześniej zostało wspomniane, jest miejscem, gdzie dokonuje się transferu kapitału. Do zmiany właściciela kapitału wykorzystywane są głównie dłużne papiery wartościowe oraz udziałowe papiery wartościowe. Zatem głównymi instrumentami finansowymi będącymi w obrocie na rynku kapitałowym są:

Obligacje

Obligacja (bond) to podstawowy dłużny papier wartościowy na rynku kapitałowym. Jest instrumentem, w którym emitent pożycza kapitał od nabywcy obligacji, zwanego obligatariuszem. Emitent obligacji zobowiązuje się do jej wykupu w określonym terminie oraz zapłacenia ustalonych odsetek.

Emitent dzięki temu może pozyskać kapitał potrzebny do rozwoju działalności firmy taniej, niż w bankach lub innych instytucjach pożyczkowych. Z kolei państwa emitują obligacje w celu sfinansowania deficytu budżetowego.

Obligacje możemy scharakteryzować za pomocą następujących czynników:

  • wartość nominalna, czyli początkowa wartość długu, od którego są naliczane odsetki i która jest płacona właścicielowi obligacji w terminie wykupu,
  • termin wykupu (wygaśnięcia) jest okresem, w którym cały dług musi zostać spłacony. Jest to czas „życia” obligacji,
  • oprocentowanie (kupon) określa wielkość odsetek wypłacanych obligatariuszowi. Stopa procentowa wyrażona jest w skali roku,
  • termin wypłacania odsetek, zazwyczaj jest to raz w roku, raz na pół roku, kwartał.

Obligacje możemy podzielić ze względu na kryterium oprocentowania. Wyróżniamy wtedy:

  • obligacje o stałym oprocentowaniu charakteryzuje się stałymi odsetkami wypłacanymi w określonych terminach,
  • obligacje o zmiennym oprocentowaniu charakteryzuje się zmiennymi odsetkami, które zależą od stopy odniesienia (referencyjnej). Stopa odniesienia to zazwyczaj stopa oprocentowania kredytów na rynku międzybankowym (WIBOR, LIBOR, EURIBOR) lub rentowność bonów skarbowych,
  • obligacje zerokuponowe nie płacą odsetek. Zamiast tego cena takiej obligacji jest niższa, niż wartość nominalna, czyli obligatariusz kupuje obligację z dyskontem. W momencie wygaśnięcia otrzymuje wartość nominalną.

Podział na emitenta związany jest z poziomem ryzyka kredytowego, czyli z możliwością niedotrzymania warunków zawartych w obligacji. Wyróżniamy cztery typy obligacji:

  • obligacje skarbowe,
  • obligacje komunalne,
  • obligacje przedsiębiorstw,
  • obligacje banków.

Przykład obligacji o zmiennym oprocentowaniu:

  • obligacja z terminem wykupu 3 lata,
  • wartość nominalna obligacji 1000 zł,
  • zmienne oprocentowanie WIBOR 6M,
  • kupon płacony w okresach co pół roku,
  • w pierwszym półroczu WIBOR 6M wynosi 2%, co daje w skali pół roku 1% odsetek od wartości nominalnej,
  • w drugim półroczu trwania obligacji WIBOR 6M wzrósł do 2,2%, czyli odsetki za pół roku wyniosą 1,1% wartości nominalnej,
  • w ostatnim półroczu obligatariusz otrzyma odsetki wraz wartość nominalną, czyli 1000 zł.

Akcje

Akcje są udziałowym papierem wartościowym emitowanym przez spółki akcyjne. Inwestor, który nabył akcje spółki nazywany jest akcjonariuszem. Inwestor może nabyć akcje na rynku pierwotnym lub rynku wtórnym.

Firma decyduje się na sprzedaż akcji, udziałów, w spółce przede wszystkim w celu pozyskania kapitału na rozwój działalności przedsiębiorstwa. Firma nie musi ponosić kosztów związanych z zaciąganiem kredytów bankowych. Jedynie uiszcza opłaty za emisję akcji, które płaci firmom doradczym, domom maklerskim za przygotowanie IPO itd. Opłaty te są jednak niższe nawet od emisji obligacji, które wymagają płacenia odsetek. Spółka akcyjna może też łatwo pozyskać kolejny kapitał poprzez nową emisję akcji. Innym nieco pośrednim skutkiem wejścia spółki na giełdę jest podwyższenie prestiżu firmy. Głównym kosztem, jaki ponosi spółka jest pozbycie się części udziałów przedsiębiorstwa.

Z kolei inwestor nabywając akcje spółki może liczyć na udział w zyskach firmy, czyli dywidendę. Może również oczekiwać wzrostu ceny akcji, które w późniejszym terminie odsprzeda z zyskiem, albo jedno i drugie.

Akcjonariusz nabywając akcje spółki staje się jej współwłaścicielem. Przykładowo firma wyemitowała 1 mln akcji, inwestor kupił 20 tys., to oznacza, że jego udział wynosi 2%. Oprócz prawa własności akcjonariusz kupując akcje zwykłe nabywa następujące prawa:

Prawo głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, na którym akcjonariusze, jako współwłaściciele podejmują ważne decyzje dotyczące spółki. Wybierają Radę Nadzorczą, decydują o wielkości dywidendy, zatwierdzają roczne sprawdzanie oraz decydują o ewentualnych fuzjach i przejęciach. Podstawowymi organami spółki jest Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy (WZA), Zarząd oraz Rada Nadzorcza sprawująca nadzór nad Zarządem.

Prawo do dywidendy oznacza, że akcjonariuszowi przysługuje prawo do zysków spółki. Firma, której przychody są wyższe od kosztów generuje zysk. Następnie otrzymany zysk należy pomniejszych o zobowiązania, takie jak podatki, odsetki od kredytów itd., co spowoduje, że otrzymamy zysk netto. Spółka dzieli zysk netto na zysk zatrzymany oraz zysk do podziału. Zysk zatrzymany powiększa kapitał własny spółki i może być przeznaczony na przyszłe inwestycje, a zysk do podziału jest dzielony wśród akcjonariuszy. Przykładowo dywidenda wynosi 5zł na akcję. Jeżeli akcjonariusz posiada 1000 akcji, to otrzyma 5000 zł przed opodatkowaniem. Dywidendę zazwyczaj płaci się raz w roku (w USA niektóre spółki wypłacają dywidendę kwartalnie).

Prawo do udziału w masie likwidacyjnej przysługuje akcjonariuszom w momencie przejmowania spółki bądź ogłoszenia przez nią upadłości.

Prawo poboru przysługuje akcjonariuszom w momencie, gdy spółka zdecyduje się na nową emisję akcji w celu sfinansowania nowych przedsięwzięć inwestycyjnych. Prawo to oznacza możliwości zakupu nowej emisji akcji po ustalonej cenie w określonym terminie, zazwyczaj kilku tygodni. Prawo poboru chroni starych akcjonariuszy przed zbytnim rozproszeniem akcjonariatu i gwarantuje pozostawienie udziału danego akcjonariusza na podobnym poziomie.

Oprócz akcji na rynku kapitałowym występują inne papiery wartościowe, które spełniają rolę udziałową. Możemy do nich zaliczyć:

  • jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych otwartych (FIO),
  • certyfikaty inwestycyjne w funduszach inwestycyjnych zamkniętych (FIZ),
  • certyfikaty indeksowe, zwane również ETF ( Exchange Traded Fund), których cena zależy od wybranego indeksu giełdowego lub wybranej grupy walorów.

Obrót papierami wartościowymi na rynku kapitałowym

Rynek pierwotny jest miejscem, gdzie oferowana jest pierwsza emisja papierów wartościowych przez spółkę wchodzącą na giełdę. Zabieg ten nazywany jest pierwszą ofertą publiczną (Initial Public Offering, IPO).

Rynek wtórny pozwala obracać akcjami, które zostały już wcześniej nabyte przez innego inwestora. Przykładowo, w dużym uproszczeniu, inwestor nabywając akcje na IPO może je sprzedać innemu inwestorowi na rynku wtórnym, jeżeli uzna, że zarobił wystarczająco na wzroście ich wartości, albo wręcz przeciwnie, jeżeli uważa, że poniósł zbyt dotkliwą stratę na skutek spadku ich ceny.

Obrót papierami wartościowymi na rynku wtórnym może odbywać się w wielu miejscach. Główny podział, który występuje to:

  • rynek giełdowy,
  • rynek pozagiełdowy.

Rynek giełdowy to miejsce (siedziba giełdy), gdzie są ściśle określone zasady handlu. W Polsce rynek giełdowy zorganizowany jest przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie. Na GPW mamy dostępne akcje, obligacje, instrumenty pochodne na akcje, ETF itd. Największymi giełdami pod kątem kapitalizacji są giełdy w Stanach Zjednoczonych. Stanowią one ponad 40% kapitalizacji wszystkich giełd na świecie. W USA notowanych jest kilka tysięcy spółek oraz oferowana jest niezliczona liczba derywatów na akcje oraz obligacje. Ponadto w dużo większym stopniu jest oferowana krótka sprzedaż w porównaniu z GPW.

Pośrednią formą pomiędzy rynkiem giełdowym a pozagiełdowym jest regulowany rynek pozagiełdowy. Przykładem takiego rynku w Polsce jest Catalyst, który za pośrednictwem firmy Bondspot organizuje hurtowy handel obligacjami na rynku wtórnym (obrót detaliczny zorganizowany jest przez GPW w ramach rynku giełdowego).

Rynek pozagiełdowy jest tworzony przez instytucje finansowe, takie jak banki, domy maklerskie itd. W ostatnim czasie na popularności zyskują kontrakty CFD, głównie na pary walutowe, czyli forex, ale również na instrumenty rynku kapitałowego, takie jak indeksy giełdowe, akcje, obligacje. Kontrakty CFD są to instrumenty pochodne wykorzystywane głównie do spekulacji.

Podsumowanie

Rynek kapitałowy jest bardzo istotną częścią gospodarki rynkowej. Pozwala przetransferować kapitał od osób, które posiadają jego nadwyżki do podmiotów zgłaszających zapotrzebowanie na niego. Jest to bardzo zdrowa forma kredytowania inwestycji, w przeciwieństwie do kapitału tworzonego z niczego przez bank centralny oraz banki komercyjne, które nie muszą posiadać fizycznych zasobów gotówki, żeby udzielić jakiemuś podmiotowi kredytu. Wystarczy, że bank komercyjny ma zdeponowany w banku centralnym pewien procent kapitału, jaki udzielił w formie kredytów. Stopa rezerwy obowiązkowej zazwyczaj wynosi kilka procent. Oznacza to, że banki komercyjne kreują pieniądze praktycznie z niczego zwiększając podaż pieniądza, a to powoduje inflację. W przypadku rynku kapitałowego zazwyczaj nie dochodzi do zwiększania ilości pieniądza, gdyż jest on transferowany z oszczędności osób, które wyrzekły się bieżącej konsumpcji na rzecz przyszłej. Z kolei firmy mogą pozyskany kapitał zainwestować i przyśpieszyć dzięki temu swój rozwój, oczywiście jeżeli przewidywania, co do inwestycji okażą się trafne.

Bibliografia:
K. Jajuga, T. Jajuga, Inwestycje.

Zostaw komentarz logując się za pomocą Facebook



STO

ZOSTAW ODPOWIEDŹ