TMS


Jak rysować poziomy wsparć i oporów?Traderzy często sami sobie utrudniają sposób rysowania poziomów wsparcia i oporu, czyniąc go bardziej skomplikowanym niż jest w rzeczywistości. Gdy poznasz moje zasady, będziesz mógł je wykorzystać jako ogóle wskazówki i wtedy nie powinieneś już mieć z tym problemów. Każdego tygodnia otrzymujemy tony maili z pytaniami o sposoby oznaczania poziomów. Niektórzy załączają przykłady swoich wykresów i często rysują na nich zbyt wiele poziomów, co sprawia, że trading na podstawie Price Action staje się bardziej skomplikowany i może wprowadzać w zakłopotanie.


Poziomy wsparcia

W artykule tym opiszę jak ja rysuję poziomy na wykresach z dziennym interwałem. Zabiorę was na przejażdżkę do mojego mózgu (tak wiem, to będzie straszne przeżycie) i pokażę mój sposób podejmowania decyzji o tym, które poziomy są warte zaznaczenia. Możesz co jakiś czas tu zaglądać, aż poczujesz, że potrafić je rysować samemu bez żadnych większych problemów. Wiedza ta przyda ci się również do tworzenia własnych codziennych analiz wybranych rynków. Zapisanie analizy, a nie tylko przemyślenie jej w głowie, jest doskonałym sposobem w tradingu na trzymanie się obranego kursu oraz jasnego, klarownego planu na kolejny dzień, a nawet tydzień. Na początek rozprawimy się z kilkoma mitami dotyczącymi rysowania poziomów wsparcia i oporu.

Jak rysować poziomy wsparcia

  • Mit nr 1: Powinieneś rysować każdy poziom, jaki znajdziesz na wykresie.
  • Mit nr 2: Poziomy wsparcia/oporu S/R powinny zawsze łączyć punkty leżące dokładnie na najwyższych lub najniższych wartościach świec symbolizujących cenę.
  • Mit nr 3: Aby wyznaczyć poziomy, musisz cofnąć wykres daleko w czasie.

Mit nr 1: Powinieneś rysować każdy poziom, jaki znajdziesz na wykresie.

Wielu traderów wpada w tę pułapkę i poświęcają godziny na wyrysowanie każdego, nawet najmniej istotnego poziomu na wykresie, jaki uda im się spostrzec. W rezultacie ich wykres w całości pokryty jest różnego rodzaju poziomymi kreskami, co potem przynosi więcej szkody niż pożytku. Musisz nauczyć się wybierać i zaznaczać jedynie ważne poziomy, ponieważ tylko wtedy będą one pomocne w tradingu.

Mit nr 2: Poziomy wsparcia/oporu S/R powinny zawsze łączyć punkty leżące dokładnie na najwyższych lub najniższych wartościach świec symbolizujących cenę.

To prawdopodobnie największy mit na temat wyznaczania poziomów. Często bowiem jest tak, że wsparcie i opór są bardziej zakresem, strefą, niż dokładnym, jednym poziomem. Czasami kluczowy poziom rzeczywiście może być jedną wartością z pionowej osi ceny, jednak o wiele częściej rysujemy go na przecięciach knotów, a nawet ciała świec. Generalnie chodzi o to, że nie ma żadnej zasady, aby poziom musiał przebiegać dokładnie przez wartości ekstremalne, szczyty i dołki świec w danym zakresie czasu.

Mit nr 3: Aby wyznaczyć poziomy, musisz cofnąć wykres daleko w czasie.

Jeśli nie jesteś długoterminowym inwestorem, to podczas wyznaczania poziomów naprawdę nie trzeba cofać się dalej niż 8 miesięcy. Możesz spojrzeć na nasze codzienne, darmowe komentarze rynkowe, a zauważysz, że skupiamy się na okresie od 3 do 6 ostatnich miesięcy. Nie inaczej postępuję również w moim tradingu. Jeśli na wykresie z dziennym interwałem zaczniesz rysować poziomy sięgając kilka lat wstecz, to tak naprawdę stracisz tylko czas.

W porządku. Mity zostały obnażone, przejdźmy do sposobów rysowania poziomów i praktyki.

Jak rysować poziomy oporu

Poniżej umieściłem przykłady wykresów z zaznaczonymi przeze mnie poziomami dla kilku głównych par walut, złota, ropy naftowej (WTI – Western Texas Intermediate) i Dow Futures na dzień powstania tego artykułu: początek listopada 2012 r. Nad każdym z nich znajduje się krótki opis i wyjaśnienie dlaczego wybrałem takie poziomy a nie inne.

Przykład 1: EURUSD, interwał dzienny

Wykres pokazuje dzienne świece dla kursu euro do dolara amerykańskiego. Czerwone linie wskazują na długoterminowe lub “kluczowe” poziomy, natomiast niebieskie na krótkoterminowe lub “najbliższe” poziomy. W taki sposób będę przedstawiał każdy z przykładów i mam nadzieję, że dzięki temu łatwiej będzie nam rozróżnić, które poziomy są kluczowe i szczególnie ważne, a które krótkoterminowe i mniej ważniejsze.

Cena znajduje się w wyraźnej konsolidacji pomiędzy oporem w strefie 1.3140 – 1.3170 a wsparciem 1.2830. W tym przypadku poziomy te nazwałbym kluczowymi. Wewnątrz obszaru konsolidacji znajdują się poziomy krótkoterminowe, które również są ważne, lecz w mniejszym stopniu niż kluczowe. Wyznaczyłem dwa poziomy oporu, które wg mnie są warte uwagi. W jeden z nich przy cenie 1.3070 uderza świeca z 5 października, poziom ten ponadto przechodzi przez ciała dwóch innych świec oraz knoty w okresie od 17 do 23 października.

To wystarczający powód, by go zaznaczyć na wykresie. Wsparcie lub opór można uznać za istotne, nawet jeśli nie przechodzi dokładnie przez same szczyty lub minima świec. To samo dotyczy również kluczowego oporu 1.3140 i szczytów z dni 14 i 17 września. Są to dowody na to, że wsparcie lub opór są bardziej strefą niż dokładnym, jednym poziomem ceny. W tym przykładzie opór znajduje się w niewielkiej strefie między 1.3140 a 1.3170. (Za chwilę powiem coś więcej o strefach wsparcia/oporu.)

Zwróć również uwagę, że 18 października wystąpiła świeca obejmowana Inside Bar (spadkowa, obejmowana przez wzrostową) i gdy cena przebiła ją, próbowała zawrócić do góry i dotarła do poziomu wybicia. Poziom tego wybicia ze świecy Inside Bar zatrzymał ruch ceny w górę, a następnie, jak widzimy w historii, cena spadła niżej. To tylko kilka z subtelnych rzeczy, których musisz się nauczyć podczas rysowania poziomów, zwłaszcza krótkoterminowych. Przebicie świecy Inside Bar wytrzymało jako opór – często tak się zdarza i poziom przebicia służy jako wsparcie lub opór, choćby krótkoterminowo.


Przykład 2: GBPUSD, interwał dzienny

Kolejny wykres to dobre ćwiczenie. Gdy przystępujesz do wyznaczania poziomów na swoich wykresach, w pierwszej kolejności zaznacz kluczowe poziomy, a dopiero potem krótkoterminowe. Będą one pomocne w ocenie warunków panujących na rynku i twoje analizy staną się bardziej rutynowe.

Często piszę o wsparciach i oporach jako o strefach, ponieważ na ogół nie są to poziomy przypisane do jednej tylko ceny, a obejmują pewien jej zakres. W tym przykładzie widzimy dobry przykład strefy oporu między poziomami 1.6270 a 1.6310.

Kluczowe wsparcia lub opory to poziomy, które zdecydowanie zostały odrzucone przez cenę i skutkowały znaczącym ruchem w stronę przeciwną, gdy cena “odbiła się” od poziomu. Mogą to również być poziomy, które wielokrotnie powstrzymały ruch ceny. Z kolei krótkoterminowe poziomy powodują mniejszą reakcję ceny, krótszy zakres ruchu i cena łatwiej może je przełamać. Oba rodzaje poziomów widzimy na poniższym wykresie GBPUSD z interwałem dziennym.

 

Przykład 3: AUDUSD, interwał dzienny

W tym przykładzie obejrzymy co ma do zaoferowania para AUDUSD na interwale jednego dnia (dla przypomnienia: artykuł ten w oryginale powstał na początku listopada 2012 r.). Na wykresie widać dużą konsolidację miedzy cenami 1.0612 a 1.0175. Poziom 1.0612 oznaczamy jako kluczowy, ponieważ spowodował powstanie ważnych punktów zwrotu ceny i wytrzymał dwa testy. Podobnie poziom 1.0175 jest kluczowym wsparciem jako ważne punkty zwrotne i przetrzymał ostatnie cztery testy. Krótkoterminowy poziom 1.0410 też jest istotny, jednak już nie w tak dużym stopniu jak dwa kluczowe.

Jak widzisz, oznaczanie niektórych poziomów i podejmowanie decyzji co do ich wagi często może zależeć od indywidualnej interpretacji, ale czasami pewne poziomy są na tyle wyraźne, że ich wybór opiera się na logicznym uzasadnieniu słowami “ten poziom jest bardziej istotny, ponieważ wytrzymał więcej testów” lub “ten poziom spowodował większą reakcję ceny” itp.


Przykład 4: USDJPY, interwał dzienny

Na poniższym wykresie USDJPY wyszły mi same kluczowe poziomy, nie widzę żadnego, który uznałbym za krótkookresowy. Są one kluczowe, ponieważ każdy z nich stanowił ważne punkty zwrotne. Para USDJPY idzie coraz wyżej i jeśli opór przy poziomie 80.37 nie wytrzyma, to zobaczymy kolejną odnogę w górę.


Już teraz skorzystaj z serii darmowych materiałów edukacyjnych i dołącz do Strefy eLearn portalu Comparic.pl!

Zwracam szczególną uwagę na knoty świec na tym wykresie. Niektóre z oznaczonych przeze mnie poziomów nie przechodzą dokładnie przez punkty ekstremalne danych szczytów lub dołków, a raczej przecinają knoty pod lub ponad nimi. To ważne spostrzeżenie i nawiązanie do jednego z mitów, o których wspominałem w pierwszej części artykułu: nie zawsze trzeba rysować poziomy dokładnie na szczycie albo minimum świecy. Właściwie dużo bardziej istotne jest, aby dużo knotów dotykało poziomu, niż gdy linia przechodzi przez zaledwie dwa lub trzy ekstremalne punkty świecy. Przykład do tej sytuacji znajduje się na poniższym wykresie, linia na poziomie 78.79. Zwróć uwagę, że narysowałem ją przez możliwie najwięcej knotów, zamiast przesuwać ją kawałek w górę, by zahaczała o szczyty tylko kilku świec.

Rysowanie poziomów w ten sposób jest potem pomocne w tradingu, daje lepszy punkt odniesienia podczas szukania sygnałów. Tak poprowadzona linia jest bliżej średniej wartości, poziomu, który może stanowić punkt zwrotny ceny, a więc daje również większe szanse niż linia poprowadzone przez same ekstrema. Nie chcę przez to powiedzieć, że nigdy nie należy rysować poziomów wsparcia lub oporu dokładnie na szczytach lub minimach, ponieważ takie sytuacje się zdarzają, i to często. Zaznaczam jedynie, że nie zawsze takie rozwiązania są najlepsze.

Przykład 5: NZDUSD, interwał dzienny

W poniższym przykładzie z wykresem NZDUSD chcę zwrócić uwagę na obszar, który nazywam “strefą wartości” (ang. Value Area). Jest to prostu obszar, gdzie cena wyraźnie “lubi” przebywać. To jedno z określeń konsolidacji ceny, ponieważ obszar konsolidacji na wykresie generalnie jest miejscem, gdzie rynek znalazł “godziwą cenę”. Często stanowi ono również strefę wsparcia lub oporu, co oznacza, że jeśli cena się z nich wybije i potem powróci do poziomów pokrywających się z tym obszarem wartości, to można wtedy szukać sygnałów wejścia na podstawie strategii Price Action. Niekiedy zdarza się, że wcześniejsze poziomy wsparcia lub oporu, wyznaczone przed powstaniem strefy wartości, przechodzą przez sam jej środek i taki przypadek widać na poniższym wykresie. W tym przykładzie niebieska linia z obszaru wartości będzie dobrym wsparciem i miejscem do obserwacji sygnałów kupna, jeśli cena wkrótce zawróci w jej kierunku.


Przykład 6: USDCAD, interwał dzienny

Poniższy wykres USDCAD jest dobrym zobrazowaniem “wartości”, o której pisałem w poprzednim przykładzie. Zwróć uwagę, jak cena utworzyła obszar konsolidacji lub “wartości”, powróciła do niego i 3 października odbiła się od poziomu 0.9883 przechodzącego dokładnie przez jego środek. Potem, gdy cena w końcu przebiła ten poziom w górę, po korekcie i powrocie pojawił się setup Price Action: świeca Pin Bar wystąpiła jako świeca obejmowana w formacji Inside Bar, jednocześnie pokazując odrzucenie od poziomu wsparcia.

Prosta strategia do stosowania: Poczekaj, aż kluczowy poziom zostanie przebity, potem cena powróci do niego i wtedy otwórz pozycję zgodnie z kierunkiem wybicia, jeśli w pobliżu tego poziomu pojawi się setup Price Action.

    • Przykład 7: EURJPY, interwał dzienny

Na poniższym wykresie EURJPY widzimy trend wzrostowy, który rozpoczął się mniej więcej pod koniec lipca. Od tego czasu było kilka całkiem dużych korekt, które możemy oczywiście wykorzystać do oznaczenia naszych poziomów. Na wykresie widzimy, że poziomy i strefy wsparcia opierają się na dołkach korekt, od których cena kontynuowała ruch w trendzie wzrostowym.

W takich warunkach, gdy rynek jest w trendzie, możemy szukać sygnałów Price Action przy poziomach, na których nastąpił zwrot, ponieważ cena powraca do tych poziomów. Przykładowo, w trendzie wzrostowym możemy wypatrywać wejść na podstawie setupów Price Action przy poziomie poprzedniego oporu lub przy punkcie zwrotnym, który cena przebiła i wtedy poziom taki zamienił się na wsparcie. Na wykresie widać bardzo klarowny przykład takiej strategii. Przy krótkoterminowym wsparciu w okolicach ceny 102.50 pojawił się setup Pin Bar, a poziom ten wcześniej był oporem.


Przykład 8: XAUUSD (złoto), interwał dzienny

Na wykresie ceny złota możesz zauważyć, że w celu wyznaczenia poziomów długoterminowych cofnąłem się 8 miesięcy wstecz. Na ogół jest do najdłuższy okres, jaki biorę pod uwagę podczas analizy. Przypomnę, że długoterminowe poziomy to takie linie, na których cena w wyraźny i znaczący sposób zmieniła kierunek lub jej ruch został kilkukrotnie powstrzymany, gdy dany poziom był testowany. Poziomy krótkoterminowe z kolei to te, które spowodowały mniej znaczące zmiany ruchu ceny i mogą zostać “nowszymi” poziomami.

Nie powinieneś jednak zaznaczać na wykresie zbyt wielu krótkoterminowych poziomów, do ich wyboru posłuż się po prostu zdrowym rozsądkiem i wybierz tylko te, które są najbardziej oczywiste. Jeśli narysujesz zbyt wiele linii wsparcia i oporu, na wykresie zrobi się tylko bałagan, nie będziesz mógł go skutecznie odczytać, a to może spowodować, że nie otworzysz żadnej pozycji, ponieważ będziesz uważać, że cena ma zbyt wiele poziomów do pokonania, aby warto było ryzykować.

W tym momencie chciałbym wskazać na pewną ważną zależność, którą powinieneś zapamiętać: Na rynku będącym w trendzie poziomy oporu często są przełamywane, a w trendzie spadkowym przełamywane są wsparcia. Zaznaczam to, ponieważ często otrzymuję maile od traderów, w których twierdzą, że osiągnięcie relacji ryzyka do potencjalnego zysku 1 do 2 jest nieosiągalne, ponieważ cena ma zbyt wiele poziomów wsparcia albo oporu do pokonania. Cóż, musisz patrzeć na rynek w szerszym kontekście i używać logiki oraz swojego wyczucia. Nie każdy mały poziom, który znajdziesz, jest ważny.


Przykład 9: DJ30, interwał dzienny

Poniżej znajduje się wykres Futuresów indeksu Dow Jones i kluczowe poziomy istotne dla tego rynku. Warto zauważyć, że linie te wytrzymują testy, gdy cena do nich powraca. Wiedza, iż cena często się od nich odbija lub odrzuca je to bardzo cenna informacja. Znaczna część mojej teorii na temat tradingu obraca się wokół cierpliwego czekania na wyraźny sygnał z setupu Price Action przy kluczowym poziomie widocznym na wykresie, gdy cena do niego powraca. Jeśli poobserwujesz ten wykres przez kilka minut, to zaczniesz dostrzegać jak te poziomy odrzucają cenę. Jak dla mnie jest to niesamowite zjawisko.


Przykład 10: WTI (ropa – Crude Oil), interwał dzienny

Ostatni z przykładów dotyczy wykresu ropy WTI – Crude Oil. Sytuacja na wykresie jest dosyć ciekawa i można się z niej nauczyć istotnej rzeczy. Spójrz na święcę Pin Bar oznaczoną na wykresie. Pokazała ona, że rynek stanowczo odrzucił cenę zaznaczoną na kluczowym poziomie, potem przez 6 dni poruszał się w sposób niezdecydowany, aż cena w końcu spadła.

Najbardziej oczywistym miejscem na ustawienie zlecenia obronnego Stop Loss w tym setupie z Pin Barem byłoby tuż nad jej szczytem, w punkcie, który znajdował się również na linii kluczowego oporu przy cenie 93.65 USD (Sposoby ustawiania Stop Loss oraz Take Profit). Jeśli otworzysz pozycję na wyraźnym setupie Price Action, takim jak w tym przykładzie, i umieścisz Stop Loss w logicznym miejscu, zgodnie z daną strukturą rynku, to nie ma żadnego powodu do paniki, jeśli cena ruszy przeciw tobie i niemal wyrzuci cię z rynku ze stratą. Właśnie taki scenariusz pojawił się w tej sytuacji na rynku ropy i znam kilku traderów, którzy zaczęli się denerwować, gdy cena ruszała w kierunku obronnego stopu, i ostatecznie przedwcześnie zamknęli swoje pozycje. Gdyby zostawili je na rynku, to cena nie doszła do pierwotnie założonego poziomu obronnego i zdołaliby zarobić. Lekcja na przyszłość: zaufaj swoim poziomom Stop Loss, jeśli ustawiłeś je poza kluczowym poziomem wsparcia albo oporu lub w innym logicznym miejscu.

Wniosek

Mam nadzieję, że teraz już mniej więcej wiesz jak ja rysuję na moich wykresach poziomy wsparcia i oporu oraz dlaczego zaznaczam je w takich miejscach, a nie innych. Teraz ty powinieneś spróbować dodać je do swoich aktualnych wykresów i zastosować wiedzę zdobytą dzięki temu artykułowi i przykładom. Możesz również śledzić codzienne analizy i wykorzystać je jako przykłady określania poziomów.

Wybór poziomu ceny jako wsparcia lub oporu naprawdę nie jest tak trudny, jak niektórym się wydaje. Jeśli masz wątpliwości, zwolnij i cofnij się kawałek, zadaj sobie pytanie czy poziom, który chcesz umieścić na wykresie, ma sens i dlaczego warto się nim interesować. Jeśli twój wybór ma sens, to będziesz potrafił go w prosty sposób uzasadnić każdemu, nawet osobie nie posiadającej doświadczenia w tradingu. Przykładowo możesz powiedzieć: “Ten poziom jest ważny, ponieważ cena na niego ostatnio zareagowała w wyraźny sposób i zmieniła kierunek ruchu”.

Podczas rysowania poziomów wystarczy, że będziesz posługiwać się logiką, a zaoszczędzisz sobie dużo czasu i frustracji. Uważaj również, aby nie zostać jednym z tych traderów, którzy rysują na wykresach mnóstwo poziomów i potem nie potrafią ocenić się dzieje.

 

                       Kolejna lekcja: Kalendarz makro – przyjaciel tradera.                  

Artykuł pochodzi ze strony Nial Fuller – Learn To Trade Price Action



Invest Cuffs

Zostaw komentarz logując się za pomocą Facebook

1 KOMENTARZ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here